ලෝක දේශපාලනය කියන්නේ සරල දෙයක් නෙවෙයි.
එය බලය, දූතකම, ආර්ථික බලපෑම් සහ ආරක්ෂක ප්රතිපත්ති අතර සිදුවන සංකීර්ණ ක්රීඩාවක්.
කොහොම වුණත්, කුඩා හෝ මධ්ය ප්රමාණයේ රටවල් සඳහා මේ ක්රීඩාව තවත් සංකීර්ණයි. ඒ රටවල් බොහෝවිට බලවත් රටවල පීඩනයට මුහුණ දෙන්න වෙනවා.
ශ්රී ලංකාවටත් එවැනි අත්දැකීම් තිබුණා.
විශේෂයෙන්ම United Nations Human Rights Council හි පැවැත්වෙන මානව හිමිකම් සමුළුවලදී ශ්රී ලංකාව බොහෝ වාරයක් ජාත්යන්තර විවේචනවලට මුහුණ දුන්නා.
යුද්ධ අපරාධ චෝදනා, මානව හිමිකම් උල්ලංඝන, සහ ජාත්යන්තර විමර්ශන සඳහා කරන ඉල්ලීම් — මේවා ඒ සමුළුවලදී නිතර ඇසුණු වචන වුණා.
එවැනි අවස්ථාවලදී බොහෝ රටවල් නිහඬව සිටියා.
සමහර රටවල් බලවත් රටවල පැත්තට ගියා.
නමුත් එක් රටක් වෙනස් ලෙස ක්රියා කළා.
ඒ රට — Iran.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සමුළුව – ලෝකයේ දූතකම පිළිබඳ ප්රධාන වේදිකාවක්
United Nations යටතේ ක්රියාත්මක වන United Nations Human Rights Council ලෝකයේ රටවල් මානව හිමිකම් සම්බන්ධ ප්රශ්න සාකච්ඡා කරන ප්රධාන ජාත්යන්තර වේදිකාවක්.
මෙහිදී රටවල්:
මානව හිමිකම් උල්ලංඝන සම්බන්ධයෙන් විමර්ශන ඉල්ලයි යෝජනා ඉදිරිපත් කරයි ජාත්යන්තර පීඩනයක් ඇති කරයි
මෙම සමුළුවේදී ගන්නා තීරණ රටක ජාත්යන්තර ප්රතිරූපයට සහ දේශපාලන සම්බන්ධතා වලට විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි.
ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව ඇති වූ චෝදනා
2009 දී Sri Lankan Civil War අවසන් වීමෙන් පසු ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර අවධානය වැඩි වුණා.
විශේෂයෙන්ම:
යුද්ධයේ අවසන් අදියර සිවිල් ජනතාවගේ ආරක්ෂාව යුධ අපරාධ චෝදනා
මෙම කරුණු සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර සංවිධාන සහ රටවල් ප්රශ්න උස්සන්න පටන් ගත්තා.
United States ඇතුළු බටහිර රටවල් කිහිපයක් ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව මානව හිමිකම් යෝජනා ඉදිරිපත් කළා.
ජාත්යන්තර පීඩනය වැඩි වූ අවස්ථා
2012, 2013 සහ 2014 වසරවලදී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව යෝජනා ගණනාවක් ඉදිරිපත් වුණා.
මෙම යෝජනා වල අරමුණ වූයේ:
යුද්ධ අපරාධ විමර්ශනය ජාත්යන්තර වගවීම මානව හිමිකම් ආරක්ෂාව
මෙය ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර පීඩනයක් බවට පත්වුණා.
එම අවස්ථාවේ ඉරානයේ ස්ථාවරය
මෙම අවස්ථාවලදී Iran පැහැදිලිව කියා සිටියේ එක දෙයක්.
“රටක අභ්යන්තර කටයුතු වලට බාහිර රටවල් ඇඟිලි නොගැසිය යුතුය.”
ඉරානය පවසන්නේ:
රටක ස්වෛරීත්වය ගෞරව කළ යුතු බව ජාත්යන්තර දේශපාලන පීඩනය වැරදි බව මානව හිමිකම් නාමයෙන් තෝරාගත් රටවල් ඉලක්ක කිරීම අසාධාරණ බව
මෙම ස්ථාවරය ශ්රී ලංකාවට දූතකමෙන් විශාල සහායක් වුණා.
ඉරානයේ තර්කය
ඉරානයේ ප්රධාන තර්කය මෙන්න.
ශ්රී ලංකාව කළේ ත්රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයක්.
මෙම යුද්ධයේදී ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන්නේ ලෝකයේ භයානක ත්රස්තවාදී සංවිධාන වලින් එකක් ලෙස සැලකෙන Liberation Tigers of Tamil Eelam සමඟයි.
ඉරානය පවසන්නේ:
රටකට තම ආරක්ෂාව සුරක්ෂිත කරගන්න අයිතිය තිබෙන බව ත්රස්තවාදයට එරෙහි සටන ජාත්යන්තර ප්රශ්නයක් බව
බලවත් රටවල් සහ දේශපාලන බලපෑම්
ජාත්යන්තර දේශපාලනයේ බලවත් රටවල් බොහෝවිට කුඩා රටවලට පීඩනයක් ඇති කරන බව විශ්ලේෂකයන් පවසනවා.
විශේෂයෙන්ම:
United States United Kingdom France
වැනි රටවල් මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් දැඩි ස්ථාවරයක් ගන්නවා.
ඉරානය වැනි රටවල් එය දේශපාලනිකව භාවිතා කරන බවට චෝදනා කරනවා.
දූතකම සහ බල සන්ධාන
ජාත්යන්තර දේශපාලනයේ සන්ධාන ඉතා වැදගත්.
ඉරානය, රුසියාව, චීනය වැනි රටවල් බොහෝවිට:
බටහිර බලයට විරුද්ධ ස්ථාවරයක් ගන්නවා රටවල්ගේ ස්වෛරීත්වය ගැන අවධාරණය කරනවා
මෙම ප්රවණතාවය බොහෝ විට එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාවේ ද දැකිය හැක.
ශ්රී ලංකාවට එහි වැදගත්කම
ශ්රී ලංකාවට මෙම සහාය වැදගත් වුණේ හේතු කිහිපයක් නිසා.
ජාත්යන්තර වේදිකාවේ හඬක් ලැබීම දේශපාලන සහාය ජාත්යන්තර පීඩනය අඩු කිරීම
ඒ නිසා බොහෝ දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් කියන්නේ ඉරානයේ ස්ථාවරය ශ්රී ලංකාවට ප්රයෝජනවත් වූ බවයි.
“අද ශ්රී ලංකාව – හෙට අපි”
ඉරානයේ දේශපාලන තර්කය මෙන්න.
“අද ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව ජාත්යන්තර පීඩනය තිබේ. හෙට එය වෙනත් රටකටත් විය හැක.”
එබැවින් රටවල්ගේ අභ්යන්තර ප්රශ්න දේශීයව විසඳාගන්න ඉඩ දිය යුතු බව ඔවුන් කියා සිටියා.
විවේචන සහ වෙනත් අදහස්
කෙසේ වෙතත්, සියලු දෙනා මේ ස්ථාවරයට එකඟ නොවෙයි.
මානව හිමිකම් සංවිධාන කිහිපයක් පවසන්නේ:
ජාත්යන්තර විමර්ශන අවශ්ය බව යුධ අපරාධ චෝදනා විමර්ශනය කළ යුතු බව
මෙම මතය බටහිර රටවල් කිහිපයක් ද සහාය දක්වයි.
ජාත්යන්තර දේශපාලනයේ සත්යය
ජාත්යන්තර දේශපාලනයේ සත්යය සරල නැහැ.
එය:
මානව හිමිකම් ආර්ථික ප්රයෝජන ආරක්ෂක ප්රතිපත්ති දූතකම
මෙම සියල්ල අතර සිදුවන සංකීර්ණ ගනුදෙනුවක්.
ශ්රී ලංකාව සහ ඉරානය අතර සබඳතා
ශ්රී ලංකාව සහ Iran අතර සබඳතා දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇත.
විශේෂයෙන්ම:
ඉන්ධන සැපයුම් ආර්ථික සහාය ව්යාපෘති
මෙම ක්ෂේත්රවල දෙරට අතර සහයෝගය පැවති බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පවසයි.
ඉතිහාසයේ ඒ මොහොත
ඉතිහාසයේ සමහර අවස්ථා කුඩා ලෙස පෙනුණත්, ඒවා රටක දේශපාලන මතකයේ විශාල තැනක් ගන්නවා.
එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාවේදී ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව බලවත් රටවල් යෝජනා ඉදිරිපත් කළ අවස්ථාව ඒ වගේ එකක්.
එවැනි අවස්ථාවක ශ්රී ලංකාව වෙනුවෙන් කතා කළ රටක් තිබුණා.
අවසාන ප්රශ්නය
එය මිතුරන් අතර ඇති සහායක්ද?
නැත්නම් ජාත්යන්තර දේශපාලන ගනුදෙනුවක්ද?
එය විවිධ මත ඇති ප්රශ්නයක්.
නමුත් එක දෙයක් පැහැදිලියි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාවේදී ශ්රී ලංකාවට එරෙහිව බලවත් රටවල් කටයුතු කරන අවස්ථාවක…
නිර්භීතව නැගී සිටි රටක් තිබුණා.
ඒ රට — Iran.
